Қазақстанда қарыз алушының борышының табысқа қатынасы коэффициентінің шекті мәні енгізіледі

Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап қарыз алушының борышының табысқа қатынасы коэффициентінің (ҚТК) шекті мәнін енгізуді жоспарлап отыр. Тиісті өзгерістер макропруденциялық нормативтер мен лимиттер туралы қаулы жобасы аясында әзірленді.

ҚТК көрсеткіші 2024 жылғы тамызда реттеу тәжірибесіне енгізіліп, қазіргі уақытта мониторинг кезеңінде қолданылуда. Коэффициент қарыз алушының барлық өтелмеген несиелері мен микрокредиттері бойынша берешегінің, соның ішінде жаңа жоспарланған қарыздың, оның жылдық табысына қатынасын көрсетеді.

ҚТК есептеу формуласы:
$ҚТК = \frac{СЗНЗ + СНЗ}{СЖТҚ}$

Мұнда:

• СЗНЗ — барлық өтелмеген қарыздар мен микрокредиттер бойынша берешек сомасы;
• СНЗ — жаңа қарыз сомасы;
• СЖТҚ — қарыз алушының жиынтық жылдық табысы.

Яғни, ҚТК қарыз жүктемесінің қарыз алушының қанша жылдық табысына тең екенін көрсетеді. Коэффициент неғұрлым жоғары болса, төлем қабілетсіздігі тәуекелі соғұрлым жоғары болады.

Ұлттық Банк ҚТК-ның шекті деңгейін 8 жылдық табыс мөлшерінде белгілеуді жоспарлап отыр. Бұл қарыз алушының жалпы берешегі оның сегіз жылдық табысынан аспауы тиіс дегенді білдіреді.

Сонымен қатар, реттеуші келесі сегменттер бойынша мониторингті жалғастырады:

• автонесиелеу;
• ипотекалық тұрғын үй қарыздары;
• кепілсіз тұтынушылық несиелер.

Қазіргі кезеңде бұл қарыз түрлері үшін жеке шекті мәндер енгізу жоспарланбаған. Алайда тәуекелдер артқан жағдайда Ұлттық Банк әртүрлі несие түрлері бойынша бөлек лимиттер енгізуі немесе жалпы ҚТК деңгейін қайта қарауы мүмкін.

Ұлттық Банк қолданыстағы қарыз жүктемесі коэффициентінің (ҚЖК) шекті мәнін қайта қарау әзірге жоспарланбағанын да атап өтті. Қазіргі қолданыстағы ҚЖК шекті деңгейі — 0,5.

Жаңа шаралар халықтың шамадан тыс қарыздануын төмендетуге, қаржы жүйесінің тұрақтылығын нығайтуға және жауапты несиелеуді дамытуға бағытталған.

Құжат жобасы «Ашық НҚА» порталында жарияланып, 2026 жылғы 5 маусымға дейін қоғамдық талқылауда болады.